Złamany ząb przy dziąśle - jak go leczyć?

Złamany ząb przy dziąśle

Do złamania zęba przy dziąśle najczęściej dochodzi wtedy, gdy na osłabioną okolicę szyjki zęba zadziała duża siła albo długo trwające przeciążenia np. po urazie (uderzenie, upadek, sport), przy nagryzieniu czegoś twardego lub “niespodzianki” w jedzeniu, ale też podczas wielomiesięcznego zaciskania i zgrzytania zębami, które powoduje mikropęknięcia i w końcu odłamanie fragmentu przy linii dziąsła. Ryzyko rośnie, jeśli ząb jest już nadkruszony przez próchnicę przy szyjce, ma rozległe wypełnienie lub koronę, które zmieniają rozkład sił i zostawiają cieńsze ścianki. Złamanie może też pojawić się przy wadach zgryzu albo po zbyt “wysokiej” plombie, kiedy jeden ząb stale bierze na siebie większy nacisk. Złamany ząb przy dziąśle (pęknięcie/złamanie korony tuż nad linią dziąsła albo nawet złamanie schodzące pod dziąsło) bywa podstępny, bo nie zawsze widać go “na pierwszy rzut oka”. Jak rozpoznać złamanie przy dziąśle?

Objawy, które często daje złamany ząb przy dziąśle:

1) Ból przy nagryzaniu (zwłaszcza punktowy, “jak igła”) albo ból tylko przy puszczaniu zgryzu.

2) Nadwrażliwość na zimno/słodkie (czasem narastająca).

3) Dziwne “zahaczanie” nitki w jednym miejscu lub krwawienie przy nitkowaniu.

4) Uczucie ostrej krawędzi językiem przy dziąśle albo “coś się ukruszyło”.

5) Ból/obrzęk dziąsła obok zęba, czasem nawracający “krostek”/przetoka (gdy doszło do zakażenia).

6) Ruchomość fragmentu (jeśli odłamek jeszcze trzyma się częściowo).

Czasem przeglądając w lustrze dziąsło możesz zauważyć  mały ubytek przy dziąśle, ciemniejszą szczelinę, wyszczerbienie brzegu. Dziąsło w tym miejscu może też być podrażnione lub łatwo krwawić. Gorzej jeśli złamanie może iść pod dziąsło albo jest to pęknięcie bez odłamania – wtedy wygląda “normalnie”, a boli przy gryzieniu.

Pęknięty ząb przy dziąśle

Pęknięty ząb przy dziąśle (szczelina tuż przy linii dziąsła albo schodząca pod dziąsło) zwykle rozpoznaje się bardziej po objawach niż po wyglądzie, bo pęknięcie często jest bardzo cienkie i “chowa się” pod dziąsłem.

Najbardziej typowe jest to, że ząb boli przy nagryzaniu – często punktowo, jakbyś trafił(a) w jedno miejsce – a czasem bardziej przy puszczaniu zgryzu niż przy samym dociśnięciu. Często dochodzi też nadwrażliwość na zimno (rzadziej na ciepło) lub na słodkie, a dolegliwości bywają “falujące”: raz jest spokój, raz wracają. Możesz zauważyć, że nitka dentystyczna w jednym miejscu zahacza, strzępi się albo pojawia się krwawienie przy nitkowaniu, a dziąsło obok bywa tkliwe. Jeśli pęknięcie jest głębsze i drażni miazgę albo doszło do zakażenia, może pojawić się ból samoistny, ból w nocy, uczucie “wysadzenia” zęba, a czasem krostka/przetoka na dziąśle.

W lustrze nie zawsze coś widać, ale czasem da się dostrzec cienką ciemniejszą linię, minimalne ukruszenie przy dziąśle albo “szparę” przy starym wypełnieniu/koronie.

Ukruszony ząb przy dziąśle

Ukruszony ząb przy dziąśle najczęściej rozpoznasz po tym, że „coś się zmieniło” w okolicy linii dziąsła – albo czujesz to językiem, albo zaczyna dawać objawy przy jedzeniu i higienie.

Najbardziej typowe sygnały to ostra lub chropowata krawędź przy dziąśle, a także zaczepianie i strzępienie nici dentystycznej w konkretnym punkcie. Często pojawia się nadwrażliwość na zimno/słodkie (zwłaszcza jeśli odsłoniła się zębina), czasem krótkie „ukłucie” przy dotknięciu szczoteczką lub przy wciąganiu powietrza. W lustrze czasem widać mały „ząbek”/ubytek tuż przy dziąśle, ciemniejszą plamkę albo brak fragmentu przy starym wypełnieniu czy koronie, ale bywa, że ubytek jest częściowo pod dziąsłem i wtedy widać niewiele. Jeśli pojawi się obrzęk, ropna krostka na dziąśle, nieprzyjemny smak, ból samoistny lub nocny, to znak, że sprawa może być pilna.

Złamany ząb poniżej linii dziąsła

Złamany ząb poniżej linii dziąsła bywa trudny do rozpoznania samemu, bo złamanie jest „schowane” pod dziąsłem i często nie widać go w lustrze. Najczęściej zdradzają je objawy i to, co dzieje się z dziąsłem wokół.

Typowe jest nagłe uczucie, że ząb ma „brak kawałka”, ale bez wyraźnie widocznego ubytku – możesz czuć językiem nierówność tuż przy dziąśle albo że jedzenie wchodzi w jedno miejsce i tam zalega.

Złamany ząb a korzeń został w dziąśle

Zostawienie korzenia (albo fragmentu korzenia) w dziąśle po złamaniu zęba grozi powikłaniami, zwłaszcza gdy korzeń był zakażony lub ma kontakt z jamą ustną. Najczęstsze skutki to nawracający stan zapalny, a wraz z nim ból przy nagryzaniu lub dotyku, uczucie „wysadzenia” w okolicy, obrzęk dziąsła/policzka, a także ropień albo przetoka (krostka na dziąśle, z której okresowo sączy się ropa i czuć nieprzyjemny smak/zapach). Taki korzeń potrafi też działać jak „ciało obce” i powodować przewlekłe podrażnienie: krwawienie, tkliwość, łatwiejsze zaleganie jedzenia, czasem nawet problem z gojeniem lub powstawanie przewlekłej kieszonki w dziąśle. Jeśli w okolicy planujesz protezę lub most, pozostawiony fragment może przeszkadzać w dopasowaniu i sprzyjać stanom zapalnym.

Czy korzeń zęba może sam wyjść?

Istnieje mała szansa na to, że korzeń zęba pozostawiony w dziąśle wyjdzie sam. Najczęściej dzieje się tak, gdy w dziąśle został jedynie mały, luźny odłamek albo fragment jest położony płytko. Organizm potrafi wtedy potraktować go jak „ciało obce”: pojawia się miejscowy stan zapalny, dziąsło może się otworzyć i fragment wyłania się do jamy Dużo częściej jednak pozostawiony korzeń nie wychodzi sam — może pozostać w kości na lata, a zamiast „wyjścia” pojawiają się nawracające problemy tj. ból, ropień, przetoka, nieprzyjemny smak, albo stopniowa utrata kości w okolicy.

Czy złamany ząb przy dziąśle można odbudować?

Złamany ząb przy dziąśle często da się odbudować, ale zależy to głównie od tego, jak głęboko schodzi złamanie, ile zdrowej tkanki zęba zostało oraz czy korzeń i przyzębie są w dobrym stanie. Przy niewielkim ukruszeniu zwykle wystarcza odbudowa kompozytowa, a gdy ubytek jest większy lub ząb jest osłabiony, częściej potrzebna jest odbudowa zabezpieczenie koroną. Natomiast gdy linia złamania znajduje się zbyt głęboko pod dziąsłem, by zapewnić szczelność i trwałość, czasem stosuje się zabiegi umożliwiające „wydobycie” brzegu zęba (np. chirurgiczne wydłużenie korony klinicznej lub ekstruzję ortodontyczną).

Jak dobudować złamany ząb?

Dobudowa złamanego zęba przy dziąśle polega na tym, żeby najpierw zapewnić stabilne, szczelne i suche pole pracy, a potem odtworzyć brakujące tkanki tak, by odbudowa miała o co się „trzymać” i żeby brzeg odbudowy nie wchodził zbyt głęboko pod dziąsło (bo wtedy łatwo o nieszczelność i stan zapalny). Proces zwykle przebiega w kilku krokach:

Krok1. Ocena i diagnostyka – badanie zęba i dziąsła, sprawdzenie ruchomości fragmentów, testy bólowe/zwarciowe, zdjęcie RTG, a przy podejrzeniu pęknięcia w głąb lub korzenia często CBCT.

Krok 2. Decyzja, czy ząb ma rokowanie – czy złamanie/pęknięcie nie schodzi wzdłuż korzenia, czy da się uzyskać szczelny brzeg i czy zostaje wystarczająco zdrowej tkanki zęba.

Krok 3. “Wydobycie” brzegu – w zależności od sytuacji: chirurgiczne wydłużenie korony klinicznej albo ekstruzja ortodontyczna, żeby brzeg odbudowy był dostępny i szczelny.

Krok 4. Odbudowa przydziąsłowa / podniesienie brzegu – wytworzenie stabilnego, dostępnego brzegu (np. odbudową kompozytową typu deep margin elevation), żeby dalsza praca była możliwa i szczelna.

Krok 5. Odbudowa zęba – warstwowa odbudowa kompozytowa; gdy ząb jest mocno osłabiony lub po leczeniu kanałowym, często odbudowa zrębu, czasem z wkładem z włókna szklanego, jeśli brakuje retencji. Dobór rozwiązania zależnie od rozległości ubytku i obciążeń: większe ubytki zwykle wymagają nakładu (onlay/overlay) lub korony, bo sama plomba przy dziąśle częściej pęka i rozszczelnia się.

Krok 6. Kontrola zgryzu i wykończenie – dopasowanie kontaktów, polerowanie, instruktaż higieny (szczególnie nitkowanie w okolicy brzegu).

Ile trwa odbudowa złamanego zęba?

Czas odbudowy złamanego zęba zależy od rozległości i tego, czy złamanie jest nad czy pod dziąsłem. Proste ukruszenie lub niewielka odbudowa kompozytowa zwykle mieści się w jednej wizycie trwającej około 30–90 minut, większa odbudowa zęba (np. odbudowa zrębu, czasem po leczeniu kanałowym) często wymaga 1–2 wizyt po 60–120 minut, a gdy potrzebne jest wykonanie korony lub nakładu, najczęściej robi się to w 2 wizytach rozdzielonych o kilka dni do około 2 tygodni. Jeśli złamanie schodzi głęboko pod dziąsło i trzeba najpierw „wydobyć” brzeg zęba, to cały proces może wydłużyć się od kilku tygodni do kilku miesięcy, bo dochodzi czas gojenia albo leczenia ortodontycznego.

Złamany ząb co robić?

Zaraz po złamaniu zęba najważniejsze to zabezpieczyć odłamek, ochronić ząb przed dalszym pękaniem i jak najszybciej skontaktować się z dentystą.

Pierwsza pomoc w przypadku złamanego zęba przy dziąśle sprowadza się do kilku rutynowych czynności:

- Jeśli jest krwawienie z dziąsła – uciśnij gazikiem 10–15 min.

- Opłucz usta letnią wodą. Możesz delikatnie płukać solą (1/2 łyżeczki na szklankę).

- Nie gryź tą stroną, unikaj twardych i lepkich rzeczy.

- Jeśli masz odłamek zęba: znajdź go i zachowaj (najlepiej w pojemniczku w mleku albo w soli fizjologicznej). Czasem da się go przykleić.

- Jeśli krawędź jest ostra i rani policzek/język – osłoń ją woskiem albo doraźnie gumą bezcukrową.

- Na ból – stosuj leki przeciwbólowe zgodnie z ulotką, zimny okład na policzek.

- Nie manipuluj przy zębie.

Czy można chodzić ze złamanym zębem?

Choć w praktyce można „chodzić” ze złamanym zębem nawet kilka dni, to zwykle nie jest to dobry pomysł. Nawet jeśli na początku nie boli, uszkodzenie może się powiększać, a do szczeliny łatwo dostają się bakterie, co zwiększa ryzyko zapalenia miazgi, ropnia, przetoki i utraty kości wokół zęba. Dodatkowo ostra krawędź może ranić język i policzek, a ząb osłabiony złamaniem łatwiej pęka dalej przy gryzieniu, przez co późniejsza odbudowa bywa trudniejsza lub wręcz niemożliwa. Jeśli to tylko niewielkie ukruszenie bez bólu i bez krwawienia z „żywego” zęba, zwykle da się poczekać krótko na wizytę, ale gdy pojawia się silny ból, nadwrażliwość utrzymująca się po zimnie, ból przy nagryzaniu, obrzęk, ropa, gorączka albo ząb jest ruchomy lub złamanie schodzi pod dziąsło, to sytuacja pilna i warto zgłosić się jak najszybciej.

‍