Wyłuszczanie torbieli zęba – na czym polega zabieg i kiedy jest konieczny?

Czym jest torbiel zęba?

Torbiel zęba (często mówi się też torbiel okołowierzchołkowa albo torbiel korzeniowa) to jama w kości szczęki/żuchwy wypełniona płynem lub treścią półpłynną, wyścielona nabłonkiem. Najczęściej powstaje w okolicy wierzchołka korzenia zęba jako „skutek uboczny” przewlekłego stanu zapalnego.

W stomatologii wyróżnia się kilka typów torbieli związanych z zębami i otaczającymi je tkankami. Do najczęstszych należą:

1) Torbiel korzeniowa (zapalna) – najpowszechniejsza; rozwija się zwykle przy wierzchołku korzenia jako następstwo długotrwałego stanu zapalnego (często przy zębie z martwą miazgą), zwłaszcza gdy nie podjęto na czas leczenia kanałowego.

2) Torbiel zawiązkowa (wokół zęba niewyrżniętego) – powstaje wokół zęba zatrzymanego, najczęściej dotyczy ósemek; potrafi rosnąć latami bez objawów i bywa wykrywana przypadkowo na zdjęciu RTG.

3) Torbiel przyzębia – związana z okolicą kieszonki przyzębnej (górna część korzenia, blisko korony); często współistnieje z problemami przyzębia.

4) Torbiel dziąsła – umiejscawia się w tkankach miękkich dziąsła; może powodować zgrubienie lub opuchliznę, zwłaszcza gdy się powiększa i uciska sąsiednie struktury.

Skąd się bierze torbiel zęba?

Najczęstsze przyczyny torbieli zęba to:

- martwa miazga po nieleczonej próchnicy → bakterie w kanale korzeniowym → przewlekły stan zapalny przy wierzchołku,

- powikłania po urazie zęba (ząb „umarł” po czasie),

- inne torbiele związane z zębami zatrzymanymi (np. ósemki) albo rozwojowe.

Jakie daje objawy daje torbiel zęba?

Torbiel zęba bardzo często przez długi czas nie daje żadnych dolegliwości i wychodzi przypadkiem na RTG/CBCT. Na zdjęciu torbiel zwykle wygląda jak okrągłe/owalne przejaśnienie przy wierzchołku korzenia. Jednak jeśli torbiel zęba się uaktywni, to nie można obok niej przejść do porządku dziennego. Zwykle bowiem towarzyszy jej obrzęk dziąsła, ból przy nagryzaniu, tkliwość, uczucie rozpierania, czasem ruchomość zęba, w większych torbielach również osłabienie kości i przesuwanie korzeni/zębów.

Czy torbiel zęba to nowotwór?

Torbiel zęba zwykle jest łagodną zmianą zapalną lub, która może się powiększać i niszczyć okoliczną kość. Bardzo rzadko zdarza się, że w obrębie długotrwałej zmiany torbielowatej rozwiną się zmiany nowotworowe, dlatego przy większych/niejednoznacznych zmianach materiał po zabiegu często wysyła się do badania histopatologicznego.

Leczenie torbieli zęba

Najczęstsze metody leczenia torbieli zęba dobiera się do przyczyny, wielkości zmiany, objawów i „rokowań” zęba:

1) Leczenie kanałowe – to najczęstsza droga przy torbieli okołowierzchołkowej (od zęba „martwego”), po usunięciu infekcji z kanałów zmiana często zmniejsza się i goi w ciągu miesięcy (kontrole RTG/CBCT).

2) Leczenie chirurgiczne – gdy zmiana jest duża, nie cofa się po endodoncji albo nie da się dobrze przeleczyć kanałów konieczna może być resekcja wierzchołka korzenia + usunięcie zmiany i zwykle wsteczne wypełnienie kanału.

3) Cystektomia (wyłuszczenie torbieli zęba) – stosowane przy większych torbielach lub takich, które nie są typową zmianą okołowierzchołkową.

4) Marsupializacja / dekompresja – przy bardzo dużych torbielach: robi się „odbarczenie” (zmniejszenie ciśnienia i objętości), żeby zmiana się zmniejszyła, a dopiero potem łatwiej i bezpieczniej usuwa się ją w całości.

5) Usunięcie zęba (ekstrakcja) - gdy zęba nie da się sensownie uratować (pęknięcie korzenia, bardzo zły stan, duża utrata tkanek). Często łączy się z kiretażem/usunięciem zmiany w kości.

Na czym polega wyłuszczenie torbieli zęba?

Wyłuszczenie torbieli zęba (cystektomia) to zabieg chirurgiczny, w którym lekarz usuwa torbiel w całości razem z jej „torebką” (ścianą), żeby nie zostawić nabłonka mogącego ją odtworzyć. Zwykle proces ten wygląda następująco – po znieczuleniu nacina się dziąsło i odwarstwia płat, odsłania kość, wykonuje małe „okienko” w kości, oddziela i wyjmuje torbiel, a jamę oczyszcza. Jeśli torbiel jest związana z wierzchołkiem korzenia, często równolegle wykonuje się resekcję wierzchołka i uszczelnienie końcówki kanału. Na koniec płat się zszywa, a usunięty materiał zwykle wysyła do badania histopatologicznego. Po zabiegu typowe są kilka dni obrzęku i tkliwości, a gojenie kości trwa dłużej (zwykle tygodnie–miesiące, z kontrolą RTG).

Ile trwa wyłuszczenie torbieli zęba?

Najczęściej 30–60 minut, ale to mocno zależy od wielkości i położenia torbieli oraz tego, czy zabieg obejmuje też np. resekcję wierzchołka, usunięcie zęba, szycie rozległego płata albo trudny dostęp. Małe zmiany przy jednym zębie potrafią zamknąć się w 20–40 minut, większe lub bardziej złożone przypadki częściej trwają 60–90 minut, a sporadycznie dłużej. Do tego dolicz zwykle kilkanaście minut na przygotowanie i znieczulenie oraz krótkie instrukcje po zabiegu.

Jak się wyłuszcza torbiel zęba?

Krok 1.  Znieczulenie i przygotowanie pola – znieczulenie miejscowe (czasem sedacja), odkażenie i zabezpieczenie tkanek.

Krok 2. Nacięcie dziąsła i odwarstwienie płata – nacięcie w okolicy zmiany i odsłonięcie kości, aby uzyskać dostęp do torbieli.

Krok 3. Wyłuszczenie torbieli – odpreparowanie i usunięcie torbieli w całości wraz z jej torebką, aby zminimalizować ryzyko nawrotu.

Krok 4. Oczyszczenie jamy – wyłyżeczkowanie (kiretaż), płukanie i kontrola krwawienia oraz sprawdzenie, czy nie ma połączenia z zatoką lub zagrożenia dla nerwu.

Krok 5. Postępowanie z zębem przyczynowym – w razie potrzeby resekcja wierzchołka i uszczelnienie kanału od strony wierzchołka albo ekstrakcja zęba, jeśli nie da się go uratować.

Krok 6. Ewentualne wypełnienie ubytku kości – w dużych ubytkach rozważenie materiału kościozastępczego i/lub membrany, zależnie od sytuacji klinicznej.

Krok 7. Założenie szwów i zamknięcie rany – ułożenie płata na miejsce i zszycie, czasem z opatrunkiem.

Krok 8.  Zalecenia i kontrola – leki przeciwbólowe, chłodzenie, miękka dieta, higiena/płukanki, zdjęcie szwów zwykle po 7–14 dniach oraz kontrolne RTG po kilku miesiącach.

Czy wyłuszczenie torbieli zęba boli?

Wyłuszczenie torbieli zęba zwykle nie boli w trakcie zabiegu, bo wykonuje się go w znieczuleniu miejscowym (a w wybranych przypadkach w sedacji lub narkozie). Oczywiście, pacjent moze czuć ucisk, rozpieranie i „pracę” narzędzi, ale nie ostry ból. Po zabiegu najczęściej pojawia się ból umiarkowany, tkliwość i obrzęk przez 2–3 dni (czasem do tygodnia), zwykle udaje się mu skutecznie przeciwdziałać lekami przeciwbólowymi. Silniejszy ból, narastający obrzęk, gorączka lub nieprzyjemny zapach/smak mogą sugerować powikłanie i wtedy warto skontaktować się z lekarzem.

Usunięcie zęba z torbielą

Usunięcie zęba z torbielą rozważa się głównie wtedy, gdy zęba nie da się przewidywalnie uratować albo gdy leczenie zachowawcze/chirurgiczne miałoby małe szanse powodzenia. Rokowania zwykle pogarszają m.in.:

- pęknięcie pionowe korzenia lub podejrzenie takiego pęknięcia,

- zaawansowana choroba przyzębia, duża utrata kości, znaczna ruchomość, niekorzystny stosunek korony do korzenia,

- rozległe zniszczenie, próchnica poddziąsłowa, brak możliwości uzyskania szczelnej odbudowy,

- niepowodzenie lub niemożność leczenia kanałowego (np. niedrożne kanały, złamane narzędzie bez możliwości obejścia/usunięcia, perforacje z bardzo słabym rokowaniem) i jednocześnie brak sensownej alternatywy,

- nawracająca/utrzymująca się zmiana mimo prawidłowej endodoncji i/lub zabiegu (np. resekcji), gdy rokowanie dalszych prób jest słabe,

- torbiel związana z zębem zatrzymanym (często dotyczy ósemek) – taki ząb zwykle usuwa się razem ze zmianą,

- rozległa torbiel z destrukcją kości, gdy najszybsze i najbezpieczniejsze opanowanie ogniska zapalnego wymaga ekstrakcji,

- sytuacje ostre z dużym zakażeniem, gdy ząb jest „źródłem” i jego utrzymanie w danym momencie jest ryzykowne (decyzja indywidualna).

‍